۱- روش ستاره‌های دوتایی دیداری:دوتایی‌های دیداری، ستاره‌هایی هستند که با چشم یا با تلسکوپ بتوان دو مؤلفه‌ی آن‌ها را تمیز داد مثل ستاره‌ی  عناق در دب اکبر در این منظومه‌های دوتایی دو ستاره به علت گرانش یکدیگر به دور هم می‌چرخند. برای اندازه‌گیری جرم آن‌ها کافی است منظومه‌ی دوتایی را به‌طور مداوم رصد کنیم. زمان رصد باید آن‌قدر طولانی باشد تا دو ستاره در مدار خود به اندازه‌ی کافی جابه‌جا شوند تا بتوان مدار آن‌ها را در آسمان تعیین کرد. بعد از این‌که مدار مشخص شد   جرم مجموع و یا جرم هرکدام از مؤلفه‌ها به کمک قوانین کپلر به دست می‌آید. مشکل دوتایی‌های دیداری در این است که برای این‌که بتوانیم دو ستاره را از هم تمیز دهیم منظومه‌ی دوتایی باید به زمین نزدیک باشد. بنابراین این روش را نمی‌توان برای ستاره‌های دور به کار برد.
به ادامه ی مطلب بروید.

۲- استفاده از نمودار جرم درخشندگی: حتی اگر می‌توانستیم در فاصله‌های دور هم ستاره‌های دوتایی دیداری را از یکدیگر تمیز دهیم این روش فقط به درد ستاره‌ای می‌خورد که در منظومه‌ی دوتایی باشد. برای اندازه‌گیری جرم ستاره‌های تک از نمودار جرم درخشندگی استفاده می‌شود. نمودار جرم درخشندگی نموداری است که محور افقی آن جرم و محور عمودی آن درخشندگی است این نمودار به کمک ستاره‌های دوتایی دیداری نزدیک که به‌خوبی رصد می‌شوند و فاصله و جرم مؤلفه‌های آن‌ها معلوم است رسم می‌شود. برای تعیین جرم ستاره‌هایی که مؤلفه دوتایی نیستند کافی است با دانستن اختلاف منظر یا هر روش دیگر نجومی فاصله‌ی ستاره را حساب کنیم و با داشتن فاصله، قدر ظاهری را به درخشندگی تبدیل کنیم و به کمک نمودار جرم درخشندگی جرم ستاره را حساب کنیم. 
۳- روش تعیین جرم از طریق طیف‌نگاری: فکر کنم همه‌ی شما نمودار «هرتسپرونگ-راسل، HR » را بشناسید نمودار HR نموداری است که وضعیت تحول ستاره‌ها را نشان می‌دهد در این نمودار ستاره‌های رشته اصلی در امتداد قطر نمودار قرار گرفته‌اند. می‌دانیم که ستاره‌های پر جرم دمای بالاتر و درخشندگی بیشتر دارند و ستاره‌های کم‌جرم سردتر و کم‌نورترند. به این ترتیب نمودار HR نوعی نمودار جرم – درخشندگی – دما است. کافی است یکی از این سه کمیت را بشناسیم تا دوتای دیگر  تعیین شوند البته اگر دما و درخشندگی را با هم بدانیم نمودار HR جرم را دقیق‌تر می‌توان به دست آورد معمولاً دمای ستاره‌ها را از روی طیف آن‌ها به دست می‌آورند و به کمک دما و درخشندگی که از فاصله به دست آمده جرم را حساب می‌کنند. البته این روش فقط برای ستاره‌های رشته‌ی اصلی خوب جواب می‌دهد. برای غول‌ها باید نمودار جرم درخشندگی مخصوص غول‌ها را به کار برد.
۴- تعیین جرم به کمک ستاره‌های متغییر گرفتی: ستاره‌های متغیر گرفتی ستاره‌هایی دوتایی‌اند که صفحه‌ی مداری آن‌ها در امتداد خط دید ما قرار دارد به‌طوری‌که هنگام دوران، دو ستاره از نظر ما از مقابل هم عبور می‌کنند و چیزی شبیه خورشیدگرفتگی رخ می‌دهد. روش تعیین جرم در این ستاره‌ها مثل روش ستاره‌های دوتایی دیداری است با این تفاوت که نیازی نیست دو ستاره از همدیگر تفکیک شوند. به کمک بررسی تغییر نور منظومه می‌توان جرم، درخشندگی و فاصله زاویه ای دو مؤلفه را حساب کرد.
۵- روش متغیرهای طیف‌نگاری: اگر به طیف بعضی ستاره‌ها دقت کنیم متوجه می‌شویم در طیف آن‌ها دو دسته خط طیفی وجود دارد که مدام به‌طور  نوسانی به راست و چپ می‌روند این ستاره‌ها در واقع ستاره‌های دوتایی‌اند اما آن‌قدر دورند که تک ستاره دیده می‌شوند. به علت دوران ستاره‌ها سرعت شعاعی آن‌ها تغییر می‌کند و در هر لحظه از زمان یکی از مؤلفه‌ها به سمت ما می‌آید و دیگری دور می‌شود. به علت اثر دوپلر خط طیفی ستاره‌ای که به سمت ما می‌آید به سمت آبی می‌رود و خط طیفی ستاره‌ای که از ما دور می‌شود به طرف سرخ متمایل می‌شود. در دوتایی‌های طیفی از روی نوسان خطوط طیفی می‌توان سرعت ستاره‌ها را حساب کرد و به کمک قوانین نیوتن جرم مؤلفه‌ها را به دست آورد.
مترجم : آرش بوالحسنی
منبع: canot
آرش بوالحسنی-هوش فرازمینی


تاريخ : ۱۳٩٤/۱٠/۱۱ | ۸:۳۸ ‎ق.ظ | نویسنده : arash | نظرات ()
  • ویندوز سون | آنکولوژی