هوش فرازمینی

اخبار نجوم و حیات فرازمینی

{{اشنایی با انواع صورت های فلکی و تاریخچه انها }}
ساعت ٥:۱۳ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۳/٩/٢٧   کلمات کلیدی: دانستنی های نجوم

((تهیه و تنظیم مدیر سایت هوش فرازمینی ))


{این متن یک دایره المعارف قوی برای کسانی که علاقه مند به ستاره شناسی و رصد هستند میباشد }

قبل از اینکه برق اختراع بشه یا تلویزیون و اینترنتی درکار باشد ...اسمان شب بزرگترین نمایش هر شهری بود . پیش از اینکه به تکنولوژی های پیشرفته جهت جهت یابی دست پیدا کنیم مانند جی پی اس یا حتی قطب نما ..ما ستارگان رو برای جهت یابی داشتیم . 
ما یک طول جغرافیایی داریم شرق و غرب رو در سیاره بهم ربط میده .. و یک عرض جغرافیایی که قطب شمال رو به جنوب ربط میده – به طور مشابه ما یک مختصات اسمانی داریم اما اینها با طول و عرض نامگذاری نمیشوند . 
در قدیم از طریق جهت یابی ستارگان میشد مسیر رو تشخیص بدیم دریانوردان و کویر نوردان از این طریق راه خود را به شمال جنوب شرق غرب استفاده میکردند . 
امروزه از ماهواره ها برای جهت یابی و جی پی اس استفاده میشه

به ادامه مطلب بروید 

 


وقتی به ستارگان در اسمان شب مینگرید به نظر میرسد اکثرشون فاصله یکسانی نسبت به ما دارند انگار در یک صفحه قرار دارند – مثل این میمونه از فاصله دور به یک شهر نگاه کنیم .. ساختمون ها گویی در یک مسیر و هم اندازه قرار دارند اما اینطور نیست خودمونم میدونیم ..در مورد ستارگانم داستان همینطوره به نظر میرسد همشون فاصلشون و اندازشون یکی هست ..اصلا اینطور نیست .. 
خب از کجا بفهمیم کدوم نزدیکه کدوم دور ؟ با نگاه کردن به اسمان شب حتی با تلسکوپ نمیتونید فواصل رو تشخیص بدید این یکی از کارهای مهم قرن اخیر در اختر شناسی بوده است. اختر شناسان با استفاده از انواع ستارگان مرجع به عنوان نشانه هایی استفاده کردند برای ابزاری برای مشخص کردن فاصله انها از ما ..
اولین ابزار برای این مهم " پدیده اختلاف منظر " نام دارد.
پدیده ای که در مقیاس کوچکتر هر روز از ان استفاده میکنیم تا دنیا رو به صورت سه بعدی ببینیم . 
این روش ساده ای هر کسی هم میتونه انجامش بده . یکی از انگشتانتان رو جلوی جشمتون بگیرید و با یک جشم به فاصله دورتر همزمان بنگرید اگر از چشم راست استفاده کنید و انگشت را در راستای ان جسم دور بزارید و سپس از چشم چپ استفاده کنید میبینید یعنی احساس میکنید انگشتتان زیادی حرکت کرده انگار 
اخترشناسان اختلاف منظر را با نگاه کردن به یک ستاره در یک موقعیت و نگاه کرن به ان در شش ماه بعد اندازه میگیرند زمانیکه تا جایی که میتونه از منظر دید ما حرکت کرده باشد . 
**هر چه ستاره نزدیک تر باشد" اختلاف منظر " ان بیشتر است مشکل اینه ستارگان خیلی نزدیک نیستند – حتی اندازه گیری اختلاف منظر نزدیک ترین ستاره به ما یعنی " پروکسیما سنتوری " { که 4.2 سال نوری از ما فاصله دارد } دشوار است ... 
**یک دایره 360 درجه در اخترشناسی وجود دارد در هر درجه از ان 60 قوس دقیقه وجود دارد و در هر قوس 60 دقیقه ای 60 قوس ثانیه ای موجود است .. پروکسیما سنتوری دارای اختلاف منظر 0.7 قوس ثانیه است .
که عددی بسیار کوچکی است . برای فهمیدن فاصله ستارگان دور دست از یک چیز کمک میکنند که حکم فانوس دریای رو برای دریانوردان دارد .. این فانوس کیهانی برای اخترشناسان اسمش ستاره متغیر " قیفاووسی " نام دارد ... صورت فلکی "قیفاووس " به خواطر پادشاه افسانه ای "اتیوپیا " نامگذاری شده است ..این صورت فلکی دارای 57 ستاره متغیر است از جمله " قیفاووسی دلتا " .. یک ستاره متغیر که الگویی برای متغیرهای قیفاووسی میباشد . 
هر چه متغیر قیفاووسی بزرگتر و بیشتر باشد و روشنتر باشد تپیدن ان ارام تر است کاری که اخترشناسان میکنند یک ستاره متغیر قیفاووسی رو انتخاب و دوره تناوب تپش ان را بررسی و اندازه میگیرند شاید ده روز تا 60 روزی طول بکشه سپس بعدش شما یک روشنایی معیار دارید و میتونید تعین کنید ان ستاره چقدر از ما فاصله دارد 
"روشنایی یا شمع استاندارد " یک مقیاس پایه میباشد .. ستاره ای شناخته شده با روشنایی و فاصله مشخص که میتوانیم برای مقایسه با ستارگان دیگر از ان استفاده بکنیم .اندازه یک ستاره بسته به این داره چقدر ازش دور باشید .
ستاره شناسان میتوانند بر اساس روشنایی یک ستاره متغیر فاصلش رو تا خودمون محاسبه کنند 
با نگاه کردن به متغیر "قیفاووسی " و کشیدن منحنی نور ان اینکه چقدر طول میکشه تا از روشنایی به تاریکی برود و دوباره به روشنایی باز گردد این واقعیت را به من میگوید روشنایی ذاتی ستاره چقدر است .
پس میتوانم فاصله ستاره های متغیر را محاسبه کنم تنها با مشاهده دوره تناوب تغیرشان 
به همین شکل بود که "ادوین هابل " توانست اندرومدا کهکشان همسایمون رو که بیش از دو میلیون سال نوری از ما دورتر است رو تشخیص بده {البته اولین کسی که وجود این کهکشان و ابر ماژلانی بزرگ رو تشخیص داد دانشمند ستاره شناس ایرانید که در قرن 9 میلادی به دنیا امد به نام "عبدالرحمن صوفی بود که متاسفانه این مورد هم مثل خیلی از موارد دیگر به نام دانشمندان غربی ثبت شد } 
**اما برای فواصل دورتر از کهکشان اندرومدا اخترشناسان متغیر های خود را " ابرنواخترها " یا همان انفجار ستاره های غول پیکر میگذارند 
ابرنواختر ها میتوانند به عنوان شمع های استاندارد استفاده شوند – ابرنواخترهای نوع اول همگی در کیهان ویژگی یکسانی دارند و میدونیم چطور اندازشون بگیریم و چگونه فاصله را تا زمان بیگ بنگ بسنجیم و تا محدوده نهایی کیهان پیش رویم 
**صورت فلکی "اوریون " .. اسمش از یک شکارچی یونانی نشات گرفته 77 ستاره قابل مشاهده دارد .. { النیتاک – النیلام –مینتاکا} سه ستاره کمربند صورت فلکی شکارچی هستند .. درست در زیر کمربند یک لکه کوچک وجود دارد که سحابی شکارچی نامیده میشود اینجا مثل یک زایشگاه میمونه برای تولد ستارگان بسیار جوان این سحابی رو میتونید با چشم غیر مسلح هم در اسمان کویر ببینید 
اگر به شانه سمت چپ بالایی این صورت فلکی بنگرید شما ستاره غول سرخ " بتلجئوس " را میبینید و در سمت پایین سمت راست ابر غول ابی رنگ "رایجل " را میبینید 
اونی که غول سرخ هست ستاره ای است در حال مرگ و در استانه انفجاری بزرگ الان کمی از خورشید ما سردتر است اما خیلیییی بزرگتر از ستاره ما میباشد 14 برابر خورشید ما جرم داره انفجار چنین ستاره ای رو اصطلاحا میگن " سوپرنوا یا همان ابرنواختر " وقتی منفجر بشه اسمان شب ما را به درخشش در میاورد حتی در روز نیز میشه دیدش – این ستاره 427 سال نوری با ما فاصله دارد اگر الان منفجر شده باشه اما نورش 427 سال دیگه به ما میرسد ... 
**در مصر باستان هر ستاره معنای مقدسی برای انها داشت .. ستاره صورت فلکی "سگ بزرگ " یا شباهنگ یا شعرای یمانی را سیریوس مینامیدند 
ستاره ایسیس را الهه طبیعت .. طلوع سیریوس قبل ازسحر در طول انقلاب زمستانی پیش بینی طغیان رود نیل بوده است . دیگر صورتهای فلکی مثل اوریون بیشتر اهمیت معماری داشته چرا که سه تا از اهرام بزرگ مصر منطبق بر سه ستاره صورت فلکی اوریون هستند ..اهرام عمدا به این صورتشکل گرفته اند و اتفاقی نبوده .. {{البته در این باره نظریه بیگانگان باستانی میگوید بیشتر هدف از این کار این بوده نشان بدهند خدایان فرازمینی از انجا میایند و برایشان مقدس بوده . }}
مصریان باستان برای اوزیریس خیلی اهمیت و احترام زیادی قائل بودند برای اونها او خدای افرینش محسوب میشد برخی معتقدند کانال هایی در اهرام بزرگ مصر هست و طوری تعبیه شده به سوی ستارگان میباشد که مثلا ارواح فراعنه را به سمت بهشت هدایت میکند 
دو کانال وجود دارد کانال جنوبی به سمت صورت فلکی اوریون تعبیه شده تا روح فراعنه بتونه به سمت اوزیریس یا همان اوریون بره .. و ارتباط برقرار کند و در زندگی بعدی دوباره زنده بشه ..فلسفشون اینگونه بوده . 
کانال شمالی به یک ستاره خاص در اسمان اشاره دارد این ستاره در ان زمان ستاره قطبی بوده که بهش اشاره داشتند یعنی بیش از 2000 سال قبل از میلاد ان ستاره قطبی "توبان " نام داشته است و در صورت فلکی "دراکو " قرار گرفته است یا همان دراگون "اژدها "
**دراکو---- این صورت فلکی 79 ستاره قابل مشاهده دارد ..
ستاره پولاریس شمال را نشان میدهد این ستاره در صورت فلکی "خرس کوچک " قرار دارد که 2500 برابر از خورشید ما روشنتر است .. پولاریس آ و ب با هم میدرخشند .. همونطور که زمین در فضا تاب میخورد یک دایره ایجاد میکنه اطرافش که 26 هزار سال طول میکشه تا یک دایره کامل رسم بشه .ومکان پولاریس بسیار جابه جا خواهد شد 
در حدود 14000 سال بعد تقریبا نیمی از دایره رو طی میکنه زمین . و بسیار به ستاره وگا نزدیک میشه از نظر دیدگاهی .. 
در 26000 سال اینده محور زمین بر روی قطب شمال متمرکز خواهد بود تا اینکه یه دور کامل در دایره اش بزند و مجددا پولاریس جایگزین وگا به عنوان ستاره قطبی خواهد شد . هر چه ستاره ای به قطب نزدیک تر باشه از دیدگاه ما ثابت تر است اختر شناسان این ستاره ها را شبه قطبی مینامد 
هر چی به سمت جنوب بروید صورتهای فلکی بیشتر ی در اغاز شب طلوع میکنند و در پایان شب غروب .. 
**ستارگان در اندازه و چگالی و روشنایی متنوعی هستند و به جای درخشش با نوری ثابت همانند بیشتر ستارگان متغیرند چرا که از نظر فعالیت انقباض و انبساط دارند این ستارگان ... برای همین روشنتر و کمنورتر میشن .. 
این ستارگان اصطلاحا بهشون میگن " تی –توری " دچار تپش میشوند جوانند و ناپایدارند .. 
هر چی نیروی هسته ای ستاره ای به بیرون فشار بیاورد گرانش در خلافش عمل میکنه و موقعیت تعادل ستاره رو حفظ میکنه این نوع ستارگان که بهشون گفتیم تی توری هستند هر چی سنشون بالا تر میره تعادل و پایداریشون بیشتر میشه - دانشمندان میگن قبلا خورشید نیز یکی از همین نوع تی توری ها بوده است 
اولین ستاره از نوع تی توری در صورت فلکی "تاروس " یا همان " گاو " دیده شد . این صورت فلکی 98 ستاره قابل دیدن دارد – "الدبران " یک ستاره غول سرخ هستش بهش اصطلاحا میگن " چشم خونین گاو " .... تاروس یکی از صورتهای فلکی در "دایره البروجی " است که نزدیک به صفحه کسوفی و خسوفی قرار دارد .
به این دلیل اسمش خسوفی و کسوفی نامیده میشه چون تنها دایره ای در اسمان است که کسوف و خسوف ممکنه در ان اتفاق بیوفتد ..ماه برای مثال باید از این صفحه عبور کند تا یک خورشید گرفتگی رخ بدهد همچنین این صفحه مسیری است که زمین به دور خورشید میچرخد . 8 درجه زیر و بالای صفحه ی کسوفی و خسوفی ناحیه ای است به نام " دایره البروج " ...هر صورت فلکی در این ناحیه و محدوده قرار دارد 
برای همینه میگیم صورتهای فلکی دایره البروجی 
**در هر زمانی که خورشید در یک صورت فلکی دایر ه البروجی قرار بگیرد خورشید بین ما بر روی زمین و یک صورت فلکی قرار دارد دلیلشم اینه ما داریم دور خورشید میچرخیم و صورتهای فلکی در اسمان از دید زمین ثابتند 
اخترشناسان به هر 12 تا صورت فلکی در این صفحه وابسته هستند که هر ماه خورشید از ان عبور میکند پس درژئن خورشید در صورت فلکی "خرچنگ " است و در ماه جولای در صورت فلکی " شیر " حرکت میکند ... 
هر صورت فلکی یک اندازه متفاوتی دارد برخی کوچک و برخی بزرگند ... 
هفت روز طول میکشه که خورشید از صورت فلکی عقرب بگذرد .. تین صورت فلکی کوچکترین صورت فلکی در صفحه دایره البروجی است . خورشید 44 روز طول میکشه تا از صورت فلکی سنبله که بزرگترین صورت فلکی در این صفحه است رد بشه 
پس نمیتونید سال رو به 12 قسمت تقسیم کنید که به طور مساوی در 12 صورت فلکی قرار گیرد .. 
**در فرهنگ عامیانه برای فال گیری و بخت ازمایی از همین 12 صورت فلکی برای طالع بینی استفاده میکنند ریشه این موضوعات ابتدا در سومر سپس در مصر و یونان شکل گرفت . بعد از فروپاشی روم باستان در 450 میلادی این علم توسط اعراب حفظ شد و جامعه ستاره شناسی دنیا میگه بیشتر به خواطر اخترشناسان عربی بوده که این مساله تا الان حفظ شده است . 
**سال 150 میلادی دانشمند یونانی به نام بطلیموس مشاهدات خویش را با نوشته های تاریخی که بیش از 1000 ستاره را نامگذاری کرده بود ترکیب کرد و از تمام صورتهای فکی که اسمان رو پوشانده بودند یاد گرفتیم که 12 تای انها صورتهای فلکی دایره البروجی هستند 
اما در واقع تعدادشون 13 عدد میباشد ..

** اوفیوکس { مار افسای } که کلمه ای یونانیست و در بردارند ما افعی ..نشانه فراموش شدنی ما در این بین میباشد . 
این صورت فلکی 55 ستاره قابل دیدن دارد . ستاره بارنارد سریعترین ستاره اسمان شب عضو این گروه میباشد - که بین اسکوپیو (عقرب) و سجیتاریسس (قوس ) قرار دارد .. صورتهای کوتوله ای که مار افسای را احاطه کردند . {{میدونم تا اینجا ممکنه گیج شده باشید ولی در صورتی که یکی دوباره به شکل عملی با یک تلسکوپ خوب شروع کنید از روی نقشه رصد کنید خیلی از این اسامی براتون جا افتاده تر و ساده تر میشه }}

**تنها ستاره ای که به هیچ یک از صورتهای فلکی شناخته شده تعلق ندارد خورشید خودمون هست – ستارگانی که 50 تا 100 برابر خورشد ما جرم دارند بهشون میگن ستارگاه " ولف – ریه " 
**روشنترین ستارگان از این گروه اسمش " گاما ولوروم " که در صورت فلکی " ولا " یا همان بادبان است . 
این ستاره های عظیم بی اندازه روشن هستند و در مرحله اخر تکامل خود به سر میبرند دلیل روشن بودن بیش از اندازشون اینه انرژی و تشعشع رو به طور سهمگینی به فضا میفرستند دانشمندان ینز میگویند این نوع ستارگان با انفجار سوپرنوا یا ابر نواختر وقتی سوختشون به پایان برسه زندگیشونم به همین شکل پایان میپذیرد 
شاید هم به یک سیاه چاله عظیم در هم فرو خواهند ریخت .وقتی در اسمان شب کویر به قسمت دیواره کهکشانمون مینگریم قسمتی سیاه رو میبینیم که از گاز و غبار کیهانی تشکیل شده و یک صورت فلکی بسیار کوچک در انجا هست بهش میگن:
** کراس یا همان صلیب جنوبی .. 
این صورت فلکی 20 ستاره را دارا میباشد ... ملوانان به ستاره "الفا " و گامای این صورت فلکی وابسته بودند تا محل قطب جنوب رو پیدا کنند ..چرا که هیچ ستاره قطبی مثل پولاریس که پیش تر توضیحش رو دادیم در نیمکره جنوبی قرار ندارد

***هر چی اخترشناسی پیشرفته تر شد تصمیم گرفتند اسامی صورتهای فلکی رو یکی کنند و در سال 1922 گروهی شکل گرفت با نام " جامعه اختر شناسی بین المللی " 
I A U اسم مخففی برای این گروه بود از صورتهای فلکی بطلیموسی استفاده کردند تا هر ستاره قابل مشاهده ای پوشش داده شود ... در مجموع این کاتالوگ مشخص کرد 88 صورت فلکی رسمی وجود دارد 
اما گروه های کوچکتری از ستاره ها نیز هستند که خوشه ستاره ای ازشون نام برده میشه . مثل خرس کوچک یا خرس بزرگ .. "خرس بزرگ " از "اورسا میژور " یا دب اکبر که روشنترین ستاره در اسمان است تشکیل شده است . 
**صورت فلکی دب اکبر یا خرس بزرگ 71 ستاره قابل مشاهده دارد. و به خوطار شباهتش به ملاقه شناخته میشه و احتمالا اسانترین صورت فلکی است که میشه یافتش 
ستاره دوم روی دسته این صورت فلکی که بهش گفتیم ملاقه اسمش "مایزار " نام دارد شبیه یک نقطه نورانی است که تنها میباشد ولی از نزدیکتر بنگریم میبینیم یک سیستم پنج تایی رو تشکیل میده

صورت فلکی بعدی که مورد بررسی قرار میدیم **"سیگنوس " یا (قو ) میباشد که 79 ستاره قابل مشاهده را دارا میباشد .. ستاره ای به نام "دنب " یک نیروگاه هسته ای است که دم این صورت فلکی رو تشکیل میده قطرش هم 200 برابر بزرگتر از خورشید خودمونه و 250000 برابر روشنتر از خورشید .. یک ابر غول سفید رنگ است 
یک سیاه چاله گسترده به نام "سیگنوس 1" نامید میشه در قبل این صورت فلکی موجود است جرم این سیاه چاله 8.7 برابر جرم خورشید گزارش شده است که به دور ستاره دیگری میچرخه .. 
این سیاه چاله اولین سیاه چاله ثبت شده میباشد و دلیل کشف هم اثرات گرانشی هست که از خود به جای میزاره نهایتا اون ستاره نزدیکش رو میبلعد و این صورت فلکی یک ستاره خود را از دست خواهد داد . 
اسمان شب ما نیز در حال تغیره درون هر صورت فلکی ستاره ها در حال مرگ و زاد وولد هستند برخی هم توسط سیاه چاله ها بلعیده میشوند

**برای یک فرد رصد گر یا اختر شناس ...صورت های فلکی حکم نقشه را دارند .. مثلا وقتی میگوییم صورت فلکی شکارچی یا صورت فلکی دب اکبر یا پلدیاس ..... فرد مورد نظر میدونه کدوم سمت از اسمان رو باید نگاه کنه . وقتی شما در اسمان شب صاف با چشم غیر مسلح نگاه کنید احتمالا 1500-2000 ستاره رو میشه دید که این عدد در برابر فضا هیچ درصد خاصی نیست مثل این میمونه از جمعیت 350-400 میلیونی امریکا فقط ده نفر رو ببینی !!
**صورت فلکی سنتاروس " قنطورس " شامل 101 ستاره قابل مشاهده میباشد ...دو تا از انها "الفا " و بتا " قنطورس هستند روشنترین ستاره ها در اسمان شب ما نیز میباشند 
**ستاره الفا قنطورس نزدیک ترین ستاره به ما بعد از خورشید هست که تنها 4.2 سال نوری از ما فاصله دارد 
وقتی نگاهی نزدیک تر به این ستاره میندازیم درواقع میبینیم به جای یکی سه تا ستاره دارا میباشد البته برای ستارگان عجیب و غیر معمول نیست که با دو یه سه تا ستاره دیگر همراه باشند در واقع رایج هست 
بیش از 60 درصد ستاره هایی که در اسمان شب میبینید در واقع ستاره های دو کانه سه گانه و حتی 4 گانه هستند 
خروشید ما البته یک استثنا محسوب میشه واضحه خورشید ما همراهی ندارد 
اومگا قنطور س بزرگترین و عظیم ترین خوشه ستاره ای در راه شیری است که بیش از ده میلیون ستاره در خود دارد اینکه این خوشه ها از کجا میان کسی خبر نداره نمیتونه حدسسی بزنه 
در کل در پایان صحبتمون ... صورتهای فلکی مجموعه و گروه های متفاوت از ستاره ها هستند که در اشکل مختلف فقط از روی زمین قابل دیدن میباشند یعنی مثلا اگر بتونید به هر کدم نزدیک بشوید تصویر بهم میریزه ... 
اگر در سیاره ای بودید که مثلا به دور ستاره وگا میچرخیدید که 25 سال نوری از ما فاصله دارد اونوقت در اونجا نقشه صورتهای فلکی به کلی عوض میشد 
سریعترین سرعت ستارگان 240 کیلومتر بر ثانیه میباشد هیچ ابزاری در ساخت بشر نمیتونه به چنین سرعتی برسه

A R A S H 
پایان